श्री स्वामी नम्माल्वार (जसलाई शठकोप मुनि वा परांकुश मुनि पनि भनिन्छ) श्री वैष्णव सम्प्रदायका महान् आचार्य र बाह्र आल्वारहरूमध्ये शिरोमणि हुनुहुन्छ। भगवान् श्रीमन्नारायणको अनन्त कल्याणकारी गुणहरूको अनुभवमा डुब्ने महान् सन्तहरूलाई 'आल्वार' भनिन्छ। उहाँहरूका दिव्य सूक्तिहरूलाई 'नालायिरा दिव्य प्रबन्धम' (द्रविड वेद) भनिन्छ, जसमा १०८ दिव्य देशमहरूको महिमा गाइएको छ। आल्वार परम्परामा स्वामी नम्माल्वारलाई 'अङ्गी' (शरीर) र अन्य आल्वारहरूलाई उहाँका 'अङ्ग' (हात-खुट्टा आदि) मानिन्छ।

दिव्य अवतार र बाल्यकाल

शास्त्रहरूका अनुसार, कलियुगको प्रारम्भमा (ईसापूर्व ३०५९ मा) ताम्रपर्णी नदीको किनारमा अवस्थित श्री आल्वारतिरुनागरी (तिरुक्कुरुकुर) मा भगवान् विष्णुका सेनापति श्री विष्वक्सेनजीको अंशको रूपमा उहाँको दिव्य अवतार भएको थियो।

भनिन्छ, जन्मनासाथ उहाँले अन्य शिशुहरूले जस्तो रुने वा दूध पिउने काम गर्नुभएन। उहाँ जन्मजात सिद्ध महापुरुष हुनुहुन्थ्यो। सांसारिक वायु (शठ) ले उहाँलाई स्पर्श गर्न सकेन, त्यसैले उहाँलाई 'शठकोप' भनिन्छ। उहाँले बाल्यावस्थादेखि नै एक पवित्र तित्रीको रूख (जसलाई 'तिरुपुली आल्वार' भनिन्छ र जो स्वयं आदिशेषको अवतार मानिन्छ) को फेदमा १६ वर्षसम्म योगनिद्रा (समाधि) मा रहेर भगवान्‌को ध्यान गर्नुभयो।

मधुरकवि आल्वारसँगको मिलन र गुरु-शिष्य परम्परा

जब स्वामी मधुरकवि आल्वार (जो उहाँभन्दा उमेरमा जेठा हुनुहुन्थ्यो) उत्तर भारतको तीर्थयात्रामा हुनुहुन्थ्यो, उहाँले दक्षिण दिशामा एउटा दिव्य तेज देख्नुभयो। त्यो तेजलाई पछ्याउँदै उहाँ आल्वारतिरुनागरी पुग्नुभयो र समाधिमा रहनुभएका बालक नम्माल्वारलाई देख्नुभयो।

बालकको दिव्यता बुझ्न मधुरकविले एक दार्शनिक प्रश्न (पहेली) सोध्नुभयो:

"यदि अचेत (जड) शरीरमा सूक्ष्म (चेतन) जीवको जन्म भयो भने, उसले के खान्छ र कहाँ बस्छ?"

१६ वर्षको मौनता तोड्दै स्वामी नम्माल्वारले आज्ञा गर्नुभयो:

"उसले त्यही (शरीरको सुख-दुःख) खान्छ र त्यहीँ बस्छ!" (तात्पर्य: यदि जीव शरीरमै लिप्त रह्यो भने सांसारिक भोग गर्छ, तर यदि उसले परमात्माको चिन्तन गर्यो भने भगवद् आनन्दको भोग गर्छ।)

यो दिव्य उत्तर सुनेपछि मधुरकवि आल्वार उहाँको चरणमा पर्नुभयो र उहाँलाई आफ्नो आचार्य (गुरु) स्वीकार गर्नुभयो। मधुरकविले भगवान् विष्णुको सट्टा आफ्ना गुरु नम्माल्वारको स्तुतिमा 'कण्णिनुन् सिरुत्ताम्बु' रचना गर्नुभयो, जसले "भगवान् भन्दा आचार्य ठूला हुन्छन्" भन्ने सन्देश दिन्छ।

साहित्यिक र दार्शनिक योगदान (द्रविड वेद)

स्वामी नम्माल्वारले चार वेदहरूको सारलाई तमिल भाषामा चार दिव्य ग्रन्थहरूको रूपमा प्रस्तुत गर्नुभयो:

१. तिरुविरुत्तम (ऋग्वेदको सार)

२. तिरुवासिरियम (यजुर्वेदको सार)

३. पेरिया तिरुवन्ताती (अथर्ववेदको सार)

४. तिरुवायमोली (सामवेदको सार - ११०२ पद)

'तिरुवायमोली' लाई वैष्णवहरूले 'भगवद् विषयम' को रूपमा अत्यन्त श्रद्धाका साथ पुज्छन्। यसमा जीवात्माको परमात्मासँगको विरह, मिलन र शरणागतिको भावलाई अद्भुत रूपमा वर्णन गरिएको छ।

उत्सव र महिमा

• गरुड सेवा: नव तिरुपति क्षेत्रमा मनाइने गरुड सेवामा स्वामी नम्माल्वारलाई 'अन्न वाहन' (हंस वाहन) मा विराजमान गराइन्छ र उहाँका अगाडि ९ वटै विष्णु स्वरूपहरू उपस्थित भएर उहाँको मङ्गालाशासन (स्तुति) स्वीकार गर्नुहुन्छ।
• वैकुण्ठ एकादशी र मोक्ष: श्रीरङ्गममा २१ दिनसम्म चल्ने अध्ययन उत्सवमा उहाँका पदहरू (अरैयार सेवा) गाइन्छ। वैकुण्ठ एकादशीको दिन उहाँ भगवान्‌को चरणमा लीन भएर परमपद (मोक्ष) प्राप्त गर्नुभएको मानिन्छ। तर भक्तहरूको कल्याणका लागि भगवान्‌को आज्ञाले उहाँ फेरि यस धराधाममा आचार्यका रूपमा रहिरहनुभएको विश्वास गरिन्छ।

स्वामी नम्माल्वार "प्रपन्न जन कुलस्थ" (शरणागत भक्तहरूको कुलका प्रमुख) हुनुहुन्छ। उहाँको कृपा बिना श्रीमन नारायणको पूर्ण कृपा प्राप्त गर्न सकिँदैन भन्ने श्री वैष्णवहरूको अटुट विश्वास छ।

"श्रीमन महाभूतपुरे श्रीमत् केशव यज्वनः।

शठकोप मुनिं वन्दे शठमारुत मर्षणम्॥"